Znaczki, telegraf i inne nowości

  • 04.08.2020, 09:03
  • Oprac. Christoph Sottor
Znaczki, telegraf i inne nowości Skrzynka pocztowa z ok. 1850 roku i szyld poczty z ok. 1860

W 1842 roku na Śląsku otwarto pierwszą linię kolejową Wrocław – Oława. Był to pierwszy odcinek Kolei Górnośląskiej (Oberschlesische Eisenbahn AG) z Wrocławia do Mysłowic. W 1843 roku tory doprowadzono do Opola, a w listopadzie 1845 roku do Kędzierzyna. Ten odcinek przebiegał przez zachodnią część powiatu strzeleckiego. Stacje kolejowe powstały w Gogolinie i Zdzieszowicach. W październiku 1846 roku kolej dotarła do Gliwic i rok później do Mysłowic przy styku granicy Prus z Królestwem Polskim i Galicją. Stąd linię przedłużono do Krakowa. Na odcinku z Kędzierzyna do Gliwic powstały stacje w Sławięcicach i Rudzińcu, odległych o 3 kilometry od Ujazdu w powiecie strzeleckim. Do samych Strzelec kolej na razie nie dotarła. Linia z Opola do Gliwic przez Strzelce powstała dopiero w 1879 roku.

W związku z pojawieniem się kolei w Prusach i na Górnym Śląsku, nastąpiły zmiany organizacyjne w funkcjonowaniu poczty. Wprowadzono dwie klasy urzędów pocztowych. W lipcu 1850 roku poczta w Strzelcach została przeklasyfikowana na Pocztę Ekspedycyjną II klasy (Postexpedition II Klasse). W listopadzie tego samego roku otrzymała kasownik z numerem „1457” (na kasowniku były 4 obręcze i w środku numer). Taki kasownik miała poczta do końca marca 1859 roku. Przybijano go na znaczki pocztowe, które wprowadzono w Prusach 15.11.1850 roku (znaczki pocztowe się unieważnia, czyli kasuje). Na kopercie przybijano także pieczątkę pocztową z nazwą poczty i datą nadania przesyłki. W 1859 roku zrezygnowano z tego kasownika z numerem i do kasowania znaczków używano nowej pieczątki jednoobręczowej z nazwą poczty u góry (Groß Strehlitz), w środku był rok, poniżej - dzień i miesiąc, a na dole godzina i pora dnia (np. 3-5 N to pomiędzy 3 a 5 po południu).

W 1858 otwarto linię kolejową z Opola przez Zawadzkie do Tarnowskich Gór i zlikwidowano połączenia dyliżansowe na kursie z Opola do Tarnowskich Gór. Utworzono nowy kurs pocztowy ze Strzelec do stacji w Żędowicach, a od marca 1858 - do stacji w Zawadzkiem. W marcu 1858 roku stacja kolejowa została przeniesiona z Żędowic do Zawadzkiego. Ok. 1860 roku poczta w Strzelcach została podniesiona do rangi Postexpedition I Klasse, ale nie wiadomo dokładnie kiedy.

Na linii kolejowej z Opola do Kędzierzyna w listopadzie 1845 roku w Gogolinie utworzono pocztę kolejową, z której przesyłki dostarczano do Strzelec, Krapkowic i Głubczyc. W 1850 roku poczta w Gogolinie została Postexpedition II Klasse i otrzymała kasownik z numerem „505”. Linia kolejowa z Kędzierzyna do Gliwic ominęła powiat strzelecki, ale Ujazd był blisko stacji kolejowych w Sławięcicach i Rudzińcu, co doprowadziło do podporządkowania we wrześniu 1848 tamtejszej poczty Urzędowi Pocztowemu w Koźlu. W 1850 roku poczta w Ujeździe została Postexpedition II Klasse i miała kasownik z numerem „1532”. W 1852 roku zlikwidowano połączenia dyliżansowe do i ze Strzelec i wprowadzono kursy dyliżansowe do stacji w Sławięcicach (dwa razy dziennie). Utworzono też nową linię pocztową z Ujazdu do Koźla przez Kędzierzyn, długości 3 i ¾ mili. Wtedy funkcjonowała też codzienna linia kariolowa do Rudzińca (wóz konny, który zabierał towary i ludzi) i do Toszka. Poczta w Leśnicy już w styczniu 1848 roku została podporządkowana poczcie w Koźlu, a w 1850 roku została także Postexpedition II Klasse i otrzymała kasownik z numerem „832”. Pocztę z Leśnicy dostarczali posłańcy do stacji kolejowej w Zdzieszowicach, ludzi przewoził do stacji prywatny dyliżans.

Od strony Opola i w północnej części powiatu w I połowie XIX wieku sieć pocztowa nie była tak dobrze rozwinięta. Na trakcie do Opola przed 1847 rokiem była Postexspedition (Poczta Spedycyjna) w Nakle w powiecie opolskim, ale w 1847 roku została ona przeniesiona do Izbicka w powiecie strzeleckim. Od 1850 roku była tam Postexpedition II Klasse z kasownikiem o numerze „1464”. Po likwidacji dyliżansu w 1858 roku z Izbicka do Opola była poczta kariolowa, która przewoziła przesyłki i ludzi.

W północnej części powiatu, w Zawadzkiem, Kolonowskiem, Fosowskiem, Krupskim Młynie (wtedy w powiecie strzeleckim) i Żędowicach, w II połowie XVIII wieku i I połowie XIX wieku, dzięki działalności hrabiego Philippa von Colonna de Fels i hrabiego Andreasa Marii von Renard, rozwinął się przemysł hutniczy i rolnictwo. W 1836 roku powstała huta w Zawadzkiem, w 1858 roku przez Staniszcze Małe, Fosowskie, Zawadzkie, Żędowice i Kielczę poprowadzono linię kolejową z Opola do Tarnowskich Gór. Do 1852 roku w tym rejonie nie było ani jednej poczty. W 1852 roku najpierw w lutym 1852 roku otwarto Postexpedition II Klasse w Kolonowskiem, a dwa miesiące później - Postexpedition II Klasse w Żędowicach, gdzie była do 1858 roku dyrekcja kompleksu przemysłowego Renardów. Poczta w Kolonowskiem otrzymała kasownik z numerem „322”, a w Żędowicach z numerem „1743”. Pocztę w Kolonowskiem zlikwidowano z końcem października 1853 roku. Poczta w Żędowicach działała do marca 1858 roku. W związku z przeniesieniem stacji kolejowej do Zawadzkiego w marcu 1858 roku przeniesiono też tam pocztę. Na obszarze ówczesnego powiatu strzeleckiego (w granicach do 1945) były też Zdzieszowice na linii kolejowej z Opola do Kędzierzyna. Pierwszego maja 1853 roku utworzono tam Postexpedition II Klasse z kasownikiem z numerem „1788”.

W drugiej połowie XIX wieku, oprócz znaczka pocztowego, który wprowadzono 15.11.1850 roku, w działalności poczty pojawiły się różne nowinki techniczne. Najważniejszą wtedy był telegraf przewodowy. Powstaniu linii kolejowych towarzyszyła budowa wzdłuż nich linii telegraficznych. Od stacji kolejowych przeciągano telegraf do urzędów pocztowych w miastach, które nie miały dostępu do kolei. Do powiatu strzeleckiego telegraf dotarł ok. 1855 roku. Do 1870 roku wszystkie urzędy pocztowe w powiecie miały już dostęp do telegrafu.

W 1858 roku poczta pruska wprowadziła nowy sposób uiszczania opłat pocztowych. Podzielono całe państwo na kwadraty opłat - Taxquadrat (4 mile x 4 mile). Każda miejscowość w kwadracie miała taką samą opłatę pocztową. Powiat strzelecki był w kwadratach 481, 482, 523 (Zdzieszowice, Gogolin, Leśnica i Izbicko) i 524 (Wielkie Strzelce, Ujazd i Zawadzkie). W ostatnich latach pruskiej poczty królewskiej powstały nowe urzędy pocztowe w powiecie. W sierpniu 1863 roku powstała Postexpedition II Klasse w Kielczy. Pocztę przydzielono do kwadratu 524. W 1867 roku na kasowniku do „Keltsch” dodano „in Oberschlesien”. W styczniu 1864 roku utworzono Postexpedition II Klasse w Kalinowicach, na linii pocztowej Gogolin - Strzelce, i przydzielono do kwadratu 523. W grudniu 1865 roku otwarto też Postexpedition II Klasse na stacji w Staniszczach Małych (kwadrat 482), ale już w 1868 roku ją zlikwidowano.

Następne zmiany w działalności poczty miały związek z dążeniami do zjednoczenia Niemiec. W 1867 roku powstała federacja państw niemieckich pod przewodem Prus – Związek Północnoniemiecki. Z dniem 01.01.1868 roku powstał Północno-Niemiecki Związek Pocztowy, który już wkrótce wprowadził liczne zmiany w funkcjonowaniu poczty. Wprowadzono kartki pocztowe, zlecenie pocztowe, pobranie pocztowe, pocztę pneumatyczną. W tym okresie w dyrekcji poczty na Górnym Śląsku w Opolu zdecydowano o budowie poczty w Wielkich Strzelcach. Do tej pory poczta w Strzelcach funkcjonowała w wynajmowanych budynkach prywatnych położonych przy trasie przejazdu dyliżansu. W Strzelcach poczta musiała być gdzieś na ul. Krakowskiej, w pobliżu rynku. W 1869 roku rozpoczęto budowę poczty na obecnej ulicy Marka Prawego (wtedy Lublinitzerstrasse – ul. Lubliniecka) i w 1870 roku budynek był gotowy. W manierystycznym budynku z 1870 roku poczta działa do dnia dzisiejszego. 01.07.1870 roku poczta w Strzelcach została z Postexpedition I Klasse podniesiona do rangi Urzędu Pocztowego II klasy (Postamt II. Klasse). W listopadzie 1868 roku, na nowej linii kolejowej z Wrocławia przez Kluczbork do Fosowskiego, utworzono dwie nowe poczty. W Myślinie, na północnym krańcu powiatu (obecnie w powiecie oleskim) i w Fosowskiem. Obydwie były Postexpedition II Klasse i zaliczone zostały do kwadratu 1883. Poczta z Myśliny była dostarczana do Dobrodzienia w powiecie oleskim. W tym trzyletnim okresie istnienia Północno-Niemieckiego Związku Pocztowego zmieniono też podział na kwadraty opłat. Zostały one zmniejszone. Obejmowały obszar 2 mile x 2 mile. Była też nowa numeracja kwadratów: 1883 (Staniszcze Małe, Fosowskie, Myślina), 1933 (Gogolin), 1934 (Kalinowice, Izbicko), 1935 (Strzelce),1936 (Zawadzkie, Kielcza), 1983 (Leśnica), 1984 (Zdzieszowice) i 1985 (Ujazd). Po proklamacji Cesarstwa Niemieckiego w styczniu 1871 roku i powstaniu II Rzeszy Niemieckiej w kwietniu tego roku rozwiązano Związek Północnoniemiecki. W maju 1871 roku utworzono Reichspost i pod tą nazwą poczta w Niemczech funkcjonowała do 1945 roku.

 

Oprac. Christoph Sottor

Podziel się:

Oceń:

Komentarze (0)

Dodanie komentarza oznacza akceptację regulaminu. Treści wulgarne, obraźliwe, naruszające regulamin będą usuwane.


Pozostałe